ROCKSHIELD Kompozit Çelik Grid, kaya ve ayrışmış kaya şevlerinde yüzeysel stabilite problemlerinin kontrol edilmesi, gevşek kaya bloklarının yerinde tutulması ve kaya düşmesi riskinin azaltılması amacıyla kullanılan ankrajlı, yüksek dayanımlı ve esnek bir yüzey stabilizasyon sistemidir.
Kompozit Çelik Gridin temel özelliği, çelik gridin yüksek dayanımlı çelik halatlarla güçlendirilerek tek bir taşıyıcı sistem halinde çalışmasıdır. Türkiye’deki teknik kaynaklarda da çelik gridin çelik kablolarla takviye edilmesi sonucunda elde edilen sistem “Steel Composite Grid” olarak tarif edilmektedir.
Bu nedenle sistemi yalnızca “çelik ağ” olarak değerlendirmek doğru değildir.
Sistemin temel bileşenleri
Bir ROCKSHIELD Kompozit Çelik Grid uygulaması, proje tasarımına bağlı olarak şu elemanlardan oluşabilir:
1. Çelik Grid
Şev yüzeyini kaplayan ana yüzey elemanıdır. Kaya yüzeyinin geometrisine uyum sağlar ve gevşek kaya parçalarının serbest hareketini sınırlar.
2. Yüksek dayanımlı çelik halatlar
Gridi güçlendirir ve yüklerin daha geniş bir sistem içerisinde dağıtılmasına yardımcı olur. Halatlar yatay, düşey veya çapraz düzenlerde projelendirilebilir.
3. Ankrajlar / kaya bulonları
Sistemi kaya kütlesine bağlayan temel taşıyıcı elemanlardır. Ankraj tipi, çapı, boyu, aralığı ve kapasitesi zemin/kaya koşullarına göre mühendislik hesabıyla belirlenmelidir. Benzer yüksek dayanımlı şev sistemlerinde ankrajların boyut ve taşıma kapasitesinin proje koşullarına göre belirlenmesi gerektiği açıkça belirtilmektedir.
4. Ankraj plakaları ve bağlantı elemanları
Grid ile ankraj arasındaki yük aktarımını sağlar. Yükün sadece tek bir tel üzerine yoğunlaşmasını önlemek ve kuvveti grid üzerinde dağıtmak açısından kritik öneme sahiptir.
5. Kenar ve çevre halatları
Şevin üst, alt ve yan sınırlarında sistemi sınırlandırmak ve gridin geometrisini korumak amacıyla kullanılabilir.
HANGİ PROBLEMLERDE KULLANILIR?
ROCKSHIELD Kompozit Çelik Grid aşağıdaki türde problemlerde, uygun mühendislik tasarımıyla değerlendirilebilir:
Kaya yüzeyinde gevşemeler
Ayrışmış veya çatlaklı kaya yüzeylerinde küçük parçaların kopmasını kontrol etmek.
Lokal kaya blokları
Yüzeyde bulunan ve hareket potansiyeli olan blokların hareketini sınırlamak.
Yüzeysel şev instabilitesi
Şevin yüzeysel kısmındaki hareketlerin kontrol edilmesi.
Yol şevleri
Karayolu ve demiryollarının üstündeki kaya şevlerinde koruma amacıyla.
Tünel girişleri
Portal çevresindeki gevşek kaya yüzeylerinin stabilizasyonunda.
Maden ve taş ocakları
Kesilmiş yüksek kaya şevlerinin yüzey kontrolünde.
Baraj ve HES sahaları
Dağlık bölgelerdeki yüksek ve kırıklı kaya şevlerinde.
DRENAJ ÖZELLİĞİ
Kompozit Çelik Gridin önemli avantajlarından biri, açık ağ yapısıdır.
Beton veya shotcrete gibi sürekli bir yüzey kaplaması oluşturmadığı için uygun tasarımda yüzey suyunun hareketi büyük ölçüde korunabilir.
Bu nedenle özellikle yağış alan dağlık bölgelerde önemli bir avantaj sağlayabilir.
Ancak şevde ciddi su basıncı veya belirgin drenaj problemi varsa grid tek başına drenaj çözümü değildir; yüzeysel ve derin drenaj sistemleri ayrıca projelendirilmelidir.
KOROZYON KORUMASI
Çelik sistemlerde uzun dönem performans açısından korozyon koruması çok önemlidir.
Kullanılabilecek koruma yöntemi;
- galvaniz kaplama,
- Zn-Al esaslı kaplama,
- polimerik ilave kaplama,
- yüksek korozyon riski bulunan bölgelerde özel malzeme seçimi
gibi çözümler olabilir.
Hangi kaplamanın kullanılacağı; atmosfer, nem, deniz etkisi, agresif yeraltı suyu, endüstriyel ortam ve tasarım ömrü gibi faktörlere göre belirlenmelidir. Yüksek korozyon riski bulunan sahalarda koruma seviyesinin proje şartlarına göre değerlendirilmesi gerektiği teknik dokümanlarda da vurgulanıyor.
EN ÖNEMLİ KONU: TEKNİK HESAP
Burada ROCKSHIELD kataloğunda özellikle dikkat etmemiz gereken nokta şu:
“Her Kompozit Çelik Grid şu kadar kN taşır” gibi tek bir rakam vermek doğru değildir.
Çünkü kapasite;
- tel çapına,
- çelik kalitesine,
- grid açıklığına,
- grid geometrisine,
- halat çapına,
- halat düzenine,
- ankraj tipine,
- ankraj aralığına,
- ankraj boyuna,
- kaya kalitesine,
- çatlak yapısına,
- şev açısına,
- yüzey yüklerine,
- bağlantı detaylarına bağlıdır.
Örneğin piyasadaki bazı yüksek dayanımlı şev sistemlerinde üretici tarafından belirli tel çapları, mesh geometrileri ve kN değerleri veriliyor; ancak bunlar ROCKSHIELD için doğrudan kullanılamaz. Bunları ancak karşılaştırmalı mühendislik referansı olarak değerlendirebiliriz.